مالیات پزشکان در سال ۱۴۰۴ دیگر یک بحث حاشیه ای یا صرفاً اداری نیست. با اجرای گسترده سامانه مؤدیان، اتصال کارتخوان های پزشکی به پرونده مالیاتی، رصد دقیق تراکنش های بانکی و سخت گیرانه تر شدن رسیدگی ها، پزشکانی که شناخت دقیقی از قوانین مالیاتی ندارند، در معرض ریسک های جدی قرار گرفته اند.
در سال های گذشته، بسیاری از پزشکان به دلیل نبود شفافیت یا اطلاع ناقص از مقررات، با برآوردهای سنگین مالیاتی، جرایم غیرقابل بخشش و حتی محرومیت از معافیت های مالیاتی مواجه شدند. در حالی که قانون مالیات های مستقیم، اگر درست شناخته و اجرا شود، ابزارهای قانونی متعددی برای مدیریت و کاهش بار مالیاتی در اختیار پزشکان قرار داده است.
از سوی دیگر، مالیات مطب پزشکان با مالیات پزشکان استخدامی تفاوت های اساسی دارد و ترکیب این دو منبع درآمد، بدون برنامه ریزی صحیح، می تواند مالیات نهایی پزشک را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. به همین دلیل، شناخت دقیق ساختار مالیات پزشکان، اولین و مهم ترین قدم برای تصمیم گیری مالی هوشمندانه است.
برخلاف تصور رایج، مالیات پزشکان فقط یک عدد یا یک درصد ثابت نیست. نظام مالیاتی ایران، پزشکان را بر اساس نوع و منبع درآمد مشمول انواع مختلفی از مالیات می کند. به بیان ساده، عنوان «پزشک» ملاک اصلی نیست، بلکه این موضوع اهمیت دارد که درآمد پزشک چگونه، از کجا و تحت چه قراردادی به دست آمده است.
به طور کلی، درآمد پزشکان می تواند از سه مسیر اصلی حاصل شود:
هر یک از این مسیرها، قواعد و نرخ های مالیاتی متفاوتی دارند و در بسیاری از موارد، یک پزشک ممکن است همزمان مشمول چند نوع مالیات پزشکان باشد.
پزشکانی که به صورت استخدامی در بیمارستان ها، درمانگاه ها، مراکز دولتی یا خصوصی فعالیت می کنند و حقوق ثابت ماهانه دریافت می نمایند، مشمول مالیات بر درآمد حقوق هستند. در این حالت، فرآیند مالیات ستانی نسبتاً ساده تر است، زیرا مسئولیت اصلی محاسبه و پرداخت مالیات بر عهده کارفرما قرار دارد.
کارفرما موظف است:
با این حال، این سادگی به معنای بی نیازی پزشک از آگاهی نیست. پزشک باید بداند چه میزان از درآمد او مشمول معافیت است و نرخ های مالیاتی چگونه اعمال می شود، به خصوص اگر در کنار حقوق، درآمد دیگری نیز داشته باشد.
طبق قانون بودجه سال ۱۴۰۴، درآمد سالانه پزشکان از محل حقوق تا سقف ۲ میلیارد و ۸۸۰ میلیون ریال از پرداخت مالیات معاف است. مازاد بر این مبلغ، مشمول مالیات پلکانی می شود. این معافیت فقط به درآمد حقوق تعلق دارد و به طور مستقل از مالیات مطب پزشکان محاسبه می شود.
وقتی صحبت از مالیات پزشکان می شود، بیشترین چالش ها و اختلافات مالیاتی معمولاً مربوط به مالیات مطب پزشکاناست. هر پزشکی که به صورت مستقل خدمات پزشکی ارائه می دهد، مطب شخصی دارد یا در قالب کلینیک خصوصی فعالیت می کند، مشمول مالیات مشاغل می شود.
تفاوت اساسی مالیات مطب پزشکان با مالیات حقوق در این است که:
در واقع، سازمان امور مالیاتی ابتدا مجموع درآمد مطب پزشک را بررسی می کند و سپس هزینه هایی را که طبق قانون قابل قبول هستند، از آن کسر می نماید. عدد باقی مانده، مبنای محاسبه مالیات مطب پزشکان خواهد بود.
یکی از مهم ترین ابزارهای قانونی کاهش مالیات مطب پزشکان، ثبت دقیق هزینه هاست. هزینه هایی مانند اجاره مطب، حقوق منشی و پرسنل، خرید تجهیزات پزشکی، هزینه های آموزشی، استهلاک دارایی ها و بیمه مسئولیت حرفه ای، در صورتی که مستند باشند، از درآمد کسر می شوند.
هرچه ثبت این هزینه ها شفاف تر و اصولی تر انجام شود، مالیات نهایی مطب پزشک کاهش می یابد و ریسک تشخیص علی الرأس نیز کمتر می شود.
اکثر پزشکان مطب دار در گروه اول مشاغل مالیاتی قرار می گیرند. این موضوع به معنای تکالیف جدی تری نسبت به مشاغل کوچک تر است. پزشکان موظف اند هر سال اظهارنامه عملکرد مالی خود را در مهلت مقرر ارسال کنند و تمامی درآمدها و هزینه ها را به درستی اعلام نمایند.
عدم ارسال اظهارنامه یا ارسال ناقص آن، می تواند منجر به:
شود که معمولاً به ضرر پزشک تمام می شود.
یکی از بخش هایی که بسیاری از پزشکان درک دقیقی از آن ندارند، مالیات تکلیفی پزشکان است. بر اساس قانون بودجه، مراکز درمانی موظف اند ۱۰ درصد از حق الزحمه پزشکان غیراستخدامی را به عنوان مالیات علی الحساب کسر کنند.
این مالیات:
نادیده گرفتن این موضوع باعث می شود پزشک عملاً دو بار مالیات پرداخت کند یا نتواند اضافه پرداختی خود را پس بگیرد.
یکی از پرتکرارترین سؤالات در حوزه مالیات پزشکان این است که آیا پزشکان مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند یا خیر. پاسخ کوتاه این است که اصل خدمات تشخیصی و درمانی پزشکان از مالیات بر ارزش افزوده معاف است، اما این معافیت مطلق و بدون استثنا نیست.
اگر پزشک صرفاً خدمات درمانی ارائه دهد، مانند ویزیت، جراحی، تشخیص و درمان، این درآمدها مشمول VAT نمی شوند. اما در صورتی که در کنار فعالیت پزشکی، خدمات یا فروش کالاهای غیر درمانی انجام شود (مثلاً فروش محصولات زیبایی، خدمات غیرپزشکی یا فعالیت های جانبی)، آن بخش از درآمد می تواند مشمول مالیات بر ارزش افزوده شود. بی توجهی به این تفکیک، یکی از دلایل اصلی بروز اختلاف با ممیزان مالیاتی است.
در سال ۱۴۰۴، سامانه مؤدیان به یکی از ستون های اصلی نظام مالیاتی تبدیل شده است. تمام پزشکان، چه مطب دار و چه همکار مراکز درمانی، موظف اند از پایانه فروشگاهی متصل به پرونده مالیاتی استفاده کنند. هدف قانون گذار، شفاف سازی جریان درآمدی و جلوگیری از کتمان درآمد است.
عدم استفاده از کارتخوان متصل یا استفاده از حساب های شخصی نامرتبط، می تواند تبعات جدی داشته باشد؛ از جمله جریمه مالی، حذف معافیت ها و حتی تشخیص درآمد به صورت برآوردی. در عمل، سامانه مؤدیان به یکی از ابزارهای اصلی سازمان امور مالیاتی برای کنترل مالیات مطب پزشکان تبدیل شده است.
پس از تعیین درآمد مشمول مالیات (چه حقوق و چه درآمد مطب)، نوبت به اعمال نرخ های مالیاتی می رسد. مالیات پزشکان در ایران به صورت پلکانی محاسبه می شود؛ یعنی با افزایش درآمد، درصد مالیات نیز افزایش می یابد. این موضوع باعث می شود مدیریت درآمد و هزینه در مالیات مطب پزشکان اهمیت دوچندان پیدا کند.
| ردیف | درآمد سالانه مشمول مالیات (ریال) | نرخ مالیات |
| ۱ | تا ۲,۸۸۰,۰۰۰,۰۰۰ | معاف (۰٪) |
| ۲ | مازاد بر ۲,۸۸۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۳,۶۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۱۰٪ |
| ۳ | مازاد بر ۳,۶۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۴,۵۶۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۱۵٪ |
| ۴ | مازاد بر ۴,۵۶۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۶,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۰٪ |
| ۵ | مازاد بر ۶,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۵٪ |
| ۶ | مازاد بر ۸,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۳۰٪ |
نکته مهم این است که در مالیات مطب پزشکان، این نرخ ها فقط روی درآمد خالص اعمال می شوند؛ یعنی هر ریالی که به درستی به عنوان هزینه قابل قبول ثبت شود، مستقیماً مالیات نهایی را کاهش می دهد.
یکی از بخش هایی که معمولاً کمتر جدی گرفته می شود، جرایم مالیاتی است. در حالی که بسیاری از جرایم مربوط به مالیات پزشکان غیرقابل بخشش هستند و حتی با اعتراض نیز قابل حذف نیستند. برای مثال، عدم ارسال اظهارنامه در موعد مقرر، یا استفاده نکردن از پایانه فروشگاهی، می تواند منجر به جریمه های سنگین و حذف معافیت ها شود.
در حوزه مالیات مطب پزشکان، بیشترین جرایم معمولاً به دلایل زیر اتفاق می افتد:
برای بسیاری از پزشکان، این سؤال وجود دارد که چرا مالیات مطب پزشکان معمولاً سنگین تر و پرریسک تر از مالیات حقوق است. پاسخ در تفاوت ماهیت این دو نوع درآمد نهفته است.
| موضوع مقایسه | پزشکان استخدامی | پزشکان دارای مطب |
| نوع مالیات | مالیات بر درآمد حقوق | مالیات بر درآمد مشاغل |
| نحوه محاسبه | کسر مستقیم توسط کارفرما | بر اساس اظهارنامه پزشک |
| امکان کسر هزینه | ندارد | دارد (بسیار مؤثر) |
| ریسک جریمه | کم | بالا در صورت بی نظمی |
| نقش سامانه مؤدیان | محدود | بسیار پررنگ |
| امکان کاهش قانونی مالیات | محدود | زیاد |
این جدول نشان می دهد که اگرچه مالیات مطب پزشکان پیچیده تر است، اما در صورت مدیریت صحیح، امکان کنترل و کاهش قانونی مالیات پزشکان در این مسیر بسیار بیشتر خواهد بود.
